Tài sản và tiêu sản là hai khái niệm nền tảng trong việc hiểu về tài chính cá nhân và tư duy làm giàu. Biết phân biệt rõ ràng giữa hai khái niệm này giúp bạn quản lý dòng tiền tốt hơn, hướng đến độc lập tài chính và tự do trong cuộc sống. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ tài sản là gì và tiêu sản là gì, cách phân biệt hai loại này và áp dụng trong việc xây dựng đời sống tài chính vững vàng.
Tài sản là gì?
Tài sản là những thứ giúp đưa tiền vào túi bạn, tạo ra dòng tiền dương hoặc tăng giá trị theo thời gian. Hiểu đơn giản, mỗi tài sản là một cánh để bạn kiếm được tiền ngay cả khi đang ngủ hay đi du lịch.
Các loại tài sản phổ biến
- Bất động sản cho thuê: Mỗi tháng, bạn nhận tiền thuê nhà/tầng/văn phòng từ người thuê. Ví dụ: Bạn mua một căn hộ nhỏ giá 1,2 tỷ đồng tại khu vực gần đại học, chi phí sửa sang khoảng 100 triệu. Sau đó, bạn cho sinh viên thuê với giá 6 triệu đồng/tháng. Sau khi trừ các chi phí (bảo trì, khấu hao), bạn vẫn thu về khoảng 4,5 triệu/tháng. Đây là dòng tiền thụ động.
- Cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư: Bạn đầu tư vào cổ phiếu hoặc quỹ ETF. Ví dụ: Bạn đầu tư 100 triệu vào quỹ ETF VN30 với lãi suất trung bình 12%/năm. Sau một năm, bạn có thể nhận được 12 triệu đồng tiền lãi hoặc giá trị tài sản tăng thêm nếu không rút tiền.
- Doanh nghiệp cá nhân: Ví dụ, bạn mở một cửa hàng bán đồ ăn sáng online với chi phí khởi đầu 30 triệu đồng. Sau 4 tháng, cửa hàng đạt doanh thu 25 triệu đồng/tháng, trừ chi phí vận hành còn lãi 8 triệu. Đây là một tài sản tạo thu nhập chủ động ban đầu, sau có thể chuyển sang thu nhập thụ động nếu bạn thuê người quản lý.
- Tài sản trí tuệ: Viết sách, sáng tác nhạc, tạo khóa học online. Ví dụ: Bạn tạo một khóa học dạy sử dụng Excel trên nền tảng Udemy, giá bán 20 USD/khóa. Mỗi tháng có khoảng 100 người mua → bạn nhận về 2.000 USD (trước phí nền tảng). Bạn chỉ quay một lần, nhưng thu nhập lặp lại nhiều tháng liền.
Ví dụ minh họa cụ thể:
Bạn là nhân viên văn phòng, tiết kiệm 2 triệu/tháng. Sau 2 năm, bạn có khoảng 48 triệu. Bạn dùng số tiền này để mua thiết bị quay chụp, học dựng video, rồi bắt đầu nhận dự án freelance cuối tuần, mang lại 3-5 triệu/tháng. Đây chính là tài sản kỹ năng biến thành tài sản thu nhập.
Tiêu sản là gì?
Tiêu sản là những thứ lấy tiền ra khỏi túi bạn, dù nhìn trông đắt tiền hay sang trọng. Nó tiêu hao tài chính của bạn mỗi ngày và không tạo ra giá trị kinh tế.
Các loại tiêu sản thường gặp
- Nhà ở để ở: Mỗi tháng, bạn phải chi tiền điện, nước, thuế, lãi vay nếu mua trả góp, sửa chữa. Ví dụ, căn hộ bạn đang ở trị giá 2 tỷ, nhưng mỗi tháng phải trả 15 triệu cho các chi phí liên quan, không tạo ra thu nhập nào.
- Xe ô tô cá nhân: Mất giá nhanh (khoảng 15-20%/năm), tốn xăng, lệ phí bảo trì, bảo hiểm. Ví dụ, xe bạn mua 1 tỷ, sau 3 năm chỉ bán lại được 700 triệu.
- Nợ thẻ tín dụng: Mua trước trả sau, chịu lãi suất 20-30%/năm nếu không trả đúng hạn.
- Đồ dùng xa xỉ: Đồng hồ hàng hiệu, túi xách đắt tiền… thường mất giá ngay khi mua và không tạo ra dòng tiền.
Ví dụ minh họa cụ thể:
- Bạn mua iPhone 15 Pro Max với giá 40 triệu đồng. Sau 1 năm, giá máy giảm còn 28 triệu đồng, chưa kể phụ kiện, ốp lưng, bảo hiểm máy.
- Bạn vay 500 triệu mua xe trả góp, lãi suất 10%/năm. Mỗi tháng phải trả 10 triệu cả gốc lẫn lãi trong khi chiếc xe không tạo ra thu nhập.
Phân biết sự khác nhau giữa tài sản và tiêu sản
| Tiêu chí | Tài sản | Tiêu sản |
|---|---|---|
| Dòng tiền | Đưa tiền vào túi | Lấy tiền ra khỏi túi |
| Tác động lâu dài | Tăng giá trị hoặc sinh lời | Giảm giá trị, tiêu hao dần |
| Ví dụ | Cho thuê nhà, đầu tư ETF | Xe hơi, nợ thẻ, iPhone |
| Tư duy cần có | Tư duy đầu tư, tăng trưởng | Tư duy chi tiêu, tiêu dùng |
“Người giàu mua tài sản, người nghèo mua tiêu sản” – trích Cha Giàu Cha Nghèo.
Cách xây dựng tài sản từ con số 0
1. Thay đổi tư duy về tiền bạc
- Hãy coi tiền là công cụ để mua tự do chứ không phải để khoe mẽ.
- Đọc sách tài chính cá nhân: Cha Giàu Cha Nghèo, The Millionaire Fastlane, I Will Teach You To Be Rich…
- Học về dòng tiền, lãi suất kép, rủi ro đầu tư…
2. Tạo nền móng tài chính vững chắc
- Lập quỹ khẩn cấp: 3-6 tháng chi phí sinh hoạt, gửi ở tài khoản tiết kiệm linh hoạt.
- Kiểm soát chi tiêu: Ghi chép lại thu chi mỗi tháng, cắt giảm những khoản không cần thiết.
- Thoát khỏi nợ xấu: Trả hết các khoản nợ tiêu dùng như thẻ tín dụng, vay tiêu dùng.
3. Tiết kiệm – Đầu tư – Nhân rộng
Tiết kiệm 20% – 30% thu nhập mỗi tháng để tạo nguồn vốn.
Đầu tư thông minh:
- Mở tài khoản chứng khoán, bắt đầu với ETF, cổ phiếu bluechip.
- Gửi tiết kiệm kỳ hạn cao, đầu tư trái phiếu uy tín nếu ưa an toàn.
- Học về bất động sản, nếu có vốn lớn hơn.
Nhân rộng thu nhập:
- Xây dựng blog, kênh YouTube hoặc podcast để tạo thu nhập thụ động.
- Viết ebook, mở khóa học online, bán sản phẩm số.
- Cho thuê phòng trọ, đầu tư homestay nhỏ.
4. Tăng giá trị bản thân để tăng thu nhập
- Học kỹ năng có thể giúp bạn tăng thu nhập: viết lách, marketing, tài chính, thiết kế…
- Làm thêm freelance, cộng tác viên để tăng dòng tiền ban đầu.
- Tạo dựng thương hiệu cá nhân (LinkedIn, portfolio, mạng xã hội chuyên môn).
Lời kết
Tài sản và tiêu sản không chỉ là khái niệm tài chính, mà là cách bạn nhìn nhận về thế giới tiền bạc. Hãy học cách xây dựng tài sản, hạn chế tiêu sản, và để tiền bạc làm việc cho bạn.
Bạn đang chi tiêu vào thứ gì hôm nay? Nó là tài sản hay tiêu sản? Hãy chọn khôn ngoan cho tương lai tài chính của mình!
Đọc thêm: Tư duy phản biện là gì
